شهرکابل (پژواک، ٢٧ثور٩١ ): هرچند افزایش چشمگیررسانه های صوتی، از دستاوردهای مهم در زمینۀ اطلاع رسانی، ترويج آزادى بيان و تبليغ ديموکراسی درکشورمحسوب میشود؛ اما انتقادهای شدیدی برنشر و پخش برنامه های مبتذل توسط برخى ازاین رادیوها نیز وجود دارد.
دراین اواخر، آنچه بیشتر توجه همه را به خود جلب نموده، برنامه های تفریح زنده یا ثبتی دراوقات مختلف روز ازطریق رادیوها است.
وزارت اطلاعات وفرهنگ ميگويد که بعد از سقوط حکومت طالبان، تعداد رسانه هاى تصويرى، سمعى و چاپى، به حدود ١٤٠٠ ميرسد، که بيش از ١٥٠ آنرا راديوهاى خصوصى و دولتى تشکيل ميدهند.
قبل ازدهه ١٣٧٠، رادیوافغانستان به عنوان مهمترین وسیله پخش نظريات حکومت و یگانه رسانۀ صوتی که چندين شاخۀ ولايتی نيز داشت، دربین مردم از محبوبیت خاصی برخورداربود.
وزارت اطلاعات و فرهنگ، تا هنوزهم بر فعاليت وبرنامه های رادیو افغانستان کنترول کامل دارد.
اما با آغازفصل جدید سیاسی و بعد ازتوافق کنفرانس بُن درسال ٢٠٠١میلادی، سکتورخصوصی نیز مطابق قانون جديد رسانه هاى همگانی، حق فعالیت درزمینۀ تاسیس رسانه های الکترونیکی ( برقی) را دریافت نمود.
شماری ازباشنده گان کابل، برمحدود بودن برنامه های آموزنده وتعلیمی رادیوها انتقاد کرده میگویند که نشرات برخى از رسانه های صوتی را برنامه های مبتذل تفریحی وپخش موسیقی تشکیل میدهد.
دست اندرکاران رادیوها با تهیۀ برنامه هايی چون گپ نو، گیفت (تحفه)، ازبام تا شام، مهمان چاشت، نمک زندگی، شهرشعر، پرله پسې سندرې، شیروشکر، باب قصه ها، ای کیو، ارغنون، گپ درایف، هوشپرک و ده ها برنامه تفریحی دیگر، در جذب شنونده نسبت به همدیگرسبقت جسته و به طرفداران شان مى افزايند.
دراکثریت این برنامه ها، مجریان به تماس های تیليفونی شنوندگان پاسخ داده و به درخواست آنان آهنگ های رنگارنگ غربی، هندی، شرقى و یا وطنی را نشرمیکنند.
اما تعدادى از مردم، آغازهر صبح را با نشربرنامه های تفریحی مبتذل که در بیشترموارد مجریان جوان با طرزاجرا واداهای مخصوص با شنونده تماس ميگيرند، مورد انتقاد قرارمیدهند.
آنان میگویند که انتظارواشتیاق عده يى ازطرفداران این برنامه ها برای وصل شدن تماس های شان و بعد هم همانا سلسله شوخی ومزاح، گله گذاری، پیوستن به گروپ ها و درخواست یک آهنگ و تقدیم کردن آن به دوستان و…، جز ضیاع وقت برای جوانان پیامد مثبتى را به همراه ندارد.
شاکر یکتن از باشندگان مکروریان اول، برپخش برنامه های مبتذل شماری ازرادیوها انتقاد کرده ميگويد: جوانانی که بیشتروقت شان را صرف تماس های تيليفونی دررادیوها میکنند، شاید ازپیامدهای منفی آن آگاهی نداشته باشند.
وى که خودش را تجارت پیشه معرفی کرد، به آژانس خبرى پژواک گفت: با استفاده ازرادیوکه وسیله ارتباط جمعی گفته میشود، باید ازاوضاع منطقه وجهان با خبرشد و به معلومات خود افزود؛ اما متاسفانه امروزاین رادیوها جوانان را به شکل دیگری مصروف میکنند.
به گفتۀ شاکر، درحال حاضرشماررسانه هايی که برنامه های آموزنده وتعلیمی تولید کنند، خیلی محدود است.
اين شنونده، درحالیکه با رادیوی دستی اش، به مجموعه خبری یکی ازرسانه ها گوش میداد، افزود: “بچه ها و دخترها تماس میگیرند و به نوعی گپ میزنند که اصلاً در فرهنگ ما سابقه نداشته، حتی دریکی ازبرنامه ها جوانان گروپ ها را تشکیل داده از همدیگرگله میکنن؛ کسی رئیس و دیگری معاون گروپ تعیین شدند.”
اما کسانى که با همچو راديوها تماس ميگيرند، آنرا زمينه يى براى تفريح و نشاط خود ميدانند.
دخترنوجوانی که هفده سال داشت، به پژواک گفت که همه روزه به یکی ازرادیوهای دلخواهش زنگ میزند واین کار، جزء عادت او گشته است.
وی که خودش را عادله معرفی کرد افزود: “وقتی با برنامه تماس میگیرم برایم میگویند که یک آهنگ را زمزمه کن! اول خوب میشرمم؛ مگرآنها زیاد شله گی میکنن و بعدا برایم یک آهنگ نشرمیکنن.”
عادله گفتکه ازبرقراری تماس با مجریان مورد علاقه اش دربرنامه و خاصتاً زمانیکه آنان ازوی تقاضا مینمایند کوتاه زمزمه یی داشته باشد، لذت میبرد.
درطبقه سوم یکی ازمراکزتجارتی واقع درشهرنوکابل، اتاقی که درآن وسایل تخنیکی با امکانات محدود به چشم میخورد، همانا استدیوی یکی ازرادیوهای خصوصی است که مجری درحال اجرای برنامه یی به طورزنده بود و تماس تیليفونی شنوندگان را پاسخ میداد.
این دختر جوان که نخواست اسمش ذکر شود، گفت سه هفته ازکارش میگذرد و پیش ازاین نیز تجربۀ شش ماهه در یکی از رسانه ها را کسب کرده و برای اجرای برنامۀ زنده از قبل کدام آمادگی خاص نمیگیرد.
وی به پژواک گفت: “اینطورنیست که یک شب باید پیش خود کارکنم که ولا صبح چه کنم وچه نکنم، یا چه قسم گپ بزنم وچه رقم نی؛همتو دیگه بدون کدام آمادگی مى آیم وپیش میره.”
اين مجرى برنامه، ازنخستین روزهای کارش که پشت مایک برنامۀ زنده اى قرارگرفته بود، به خبرنگارپژواک گفت که دراوایل ازشدت هیجان زیرتاثیر مایک رفته، گونه هایش سرخ و ضربان قلبش بیشتر میشد؛ اما حال برایش همه چیزعادی شده و فرق نمیکند که با کی همصحبت است.
تعداد ديگرشنوندگان، کارکرد راديوها را که باعث ارايۀ معلومات آموزشى ميشود، مورد تقدير قرار ميدهند.
یک دخترى که نخواست ازوی نام گرفته شود، گفت: “ما ازدست اندرکاران رادیوهايی که برای بلند بردن سطح آگاهی مردم وتقویت معلومات شان کارمینمایند اظهارقدردانی میکنیم.”
وى که محصل یکی از پوهنتون های خصوصی است، به پژواک گفت که امروزمردم به خصوص جوانان به آموزش ومعلومات اضافی ضرورت دارند، و نقش رسانه ها در اين راستا خیلی موثراست.
اين شنونده، برنشرات برخی از رادیوهای دیگرکه نخواست نامش را بگیرد، انتقاد کرده افزود که برنامه هايی هم هستند که جوانان را درگروپ ها تنظیم میکنند؛ غیرازایکه جوانان زنگ میزنند و آهنگ فرمایش میدهند، کدام برنامه خاص نیست که برای شان مفید باشد.”
وى از گروپ هاى مختلف از جمله کشيش و ستارۀ شهر نام بُرد.
تعدادی از دستگاه های رادیویی که درحال حاضردر کابل وبرخی ولایات نشرات دارند، ازجانب یک تعداد سرمایه داران داخلی و یا کسانیکه از خارج به کشور برگشته اند، اداره میشود.
همچنان شمارى ازاين راديوها وابسته به شرکت های تجارتی بزرگ بوده و بسیاری هم از طريق نشر اعلانات تجارتی برای ادامۀ نشرات خود، پول به دست می آورند.
عبدالصمد زلمی مسوول یکی ازرادیوهای خصوصی که دوسال از فعالیت نشراتی شان میگذرد گفت: سه دهه جنگ درکشورؤ ازعلاقمندان برنامه های آموزشی کاسته و به شمارطرفداران برنامه های تفریحی به ویژه درمیان جوانان افزوده است.
هرچند به گفتۀ وی، تلاشهای زیادى ازسوی آنان صورت گرفته تا درکناربرنامه های تفریحی، برنامه های آموزنده نیزتهیه کنند؛ اما با آنهم نشرات شان درکل ٦٠ درصد تفریحی و ٤٠ درصد آموزشی است.
به گفتۀ زلمى، برنامه یک ساعته زیرنام (خانواده خوش) که دربرگیرندۀ مشکلات و مسایل خانوادگی و برقرارکردن تماس با شنونده و صاحبنظران میباشد و ازطرف صبح، یک ساعت برنامه اسلامی و متباقی برنامه های تفریحی را نشرمینمایند.
منبع افزود: “کسانیکه درکناردانش کافی، کارحرفه یی را هم بلد اند، حاضرنیستند درمقابل حقوق اندک دررسانه های صوتی کارنمایند؛ ازاینرو مجبوراند که کسانی را به کاربگمارند که دربدل پول اندک، حتی حاضرمیشوند که تا ناوقت های شب هم دردفتربمانند و تجربه کسب نمایند.”
وی درحالیکه ازافشاى نام صاحب امتیازشان خود داری کرد گفت که به دلیل نداشتن امکانات پولی، قادربه توسعه فعالیت های شان نیستند.
خوشحال آصفی مسوول رادیو آریانا اف ام، دلیل کم بودن برنامه های آموزشى را دربرخی ازرسانه ها، بی توجهی مسوولین و عدم برنامه ریزی دقیق از سوی آنان عنوان نموده گفت: ازاینکه بسیاری ازرسانه های تصویری وصوتی، چیزی خاص برای مردم ندارند، باعث تاسف است.
وى، نبودافراد با تجربه وحرفه یی درساختاربرنامه ها را ازجمله مشکلاتی دانست که باعث شده کاربه کسانی سپرده شود که سواد کافی ندارند.
مسوول رادیوآریانا اف ام، ادعا کرد: “بیشترکسانیکه پشت مایک رادیوها قرارمیگیرند، سواد کافی ندارند وبه سلسله شناخت وروابط، به کارگماشته میشوند.”
آصفى افزود که مسئله دیگر، مارکیت و بازاراست؛ زیرا برنامه های شاد کننده و سرگرم کننده ولو اگرخرافاتی هم باشد، ازسوی برخی کمپنی ها مورد حمایت قرارمیگیرد و پول آنرا میپردازند و کسی که رسانه دارد، مجبوراست پول به دست بیاورد.
اما وى گفت: “من رد نمیکنم که دررادیوی ما هم کاستی های دربرنامه ها وجود دارد؛ اما بیشتراینگونه کمبودات برمیگردد به سالهای آغازفعالیت ما واکنون ما تلاش نهایی را برا ی بهبود کیفیت به خرچ میدهیم.”
از سوى ديگر ذبیح جوانمرد مسوول رادیوی زمزمه ٩٢،٣ اف ام گفت که او خود مخالف کارغیرحرفه یی است وتلاش ورزیده تا درتهیۀ برنامه ها ذوق مردم و فرهنگ جامعه اش را درنظر بگیرد.
وی گفت: “بعضی ازنطاق هايی که لهجۀ شان را تغییرمیدهند که مثلا هلوووووو یا …..، کاملاً من مخالف ای نوع صحبت کردن ها هستم.”
به گفتۀ جوانمرد، رسانه هايی هستند که دست به تهیه و نشربرنامه هايی میزنند که با شنيدن آن، انسان خجالت میکشد؛ اما او توانسته ابتکارات جدیدى دراین راستا داشته باشد.
به گفته وى، بزرگترین دستاورد رادیوی زمزمه این است که توانسته با نشرپی درپی آهنگ های احمدظاهر بدون وقفه، به تعداد علاقمندان خود بیفزاید.
مسوول راديوى زمزمه افزود: “ابتکارنشرآهنگ های احمدظاهر دریکسال اول کار، بدون اینکه چیز دیگری نشرکنیم یا به گفتۀ مردم حتی یک بلی ناحق هم نگفتیم، بزرگترین دستاورد ما بود؛ زیرا باسواد و بیسواد آنرا میپذیرد.”
منبع علاوه کرد با آنکه شمارکارمندان شان پنج تن است؛ اما با آنهم یکتعداد ازبرنامه های آنان توانسته است طرفداران زیادی را به خود جلب نماید که از طفل شش ساله تا هفتاد ساله را تشکیل میدهد.
وی درپاسخ به این پرسش که عواید شان را از کدام طریق به دست می آورند؟ گفت: تا کنون از پول و سرمایه شخصی خودش، رادیو را اداره میکند.
اين مسوول راديو علاوه کرد: “متاسفانه برای تان بگویم ازروزی که رادیو را ایجاد کردیم، عواید خاصی به دست نیاوردیم که بتانه مصارف ما را بکشد و واقعاً این برای ما خیلی مشکل است.”
جوانمرد، درحالیکه یکی از راديوها را به دزدی نام برنامۀ تفریحی اش متهم کرد، افزود: “متاسفانه حالی دزدان رسانه یی هم پیدا شدند، یکی ازرادیوها نام برنامۀ گپ نوما را، کاپی کردند و حال به شکل دیگر که والا لبسرین برآمد، هله سرخی وسفیده برآمد، اینی است گپ نو؛ یعنی خلاصه چیزی ساختن که بیخی ازشنیدن نیست.”
جلال نورانى مشاور وزارت اطلاعات و فرهنگ، نشر و پخش برنامه هاى مبتذل از طریق برخى این رادیوهارا نگران کننده خواند و افزود که تا کنون براى مسوولين چند رسانه، هشدار داده شده تا از نشر چنين برنامه ها جلوگيرى نمايند.
نورانى، درحاليکه از رسانۀ مشخصى ياد نکرد، ياد آورشده که به نسبت تراکم رسانه ها نميتوانند نظارت دوامدار، از پخش و نشربرنامۀ راديوها داشته باشند.
وى از مردم خواست تا از نشر و پخش چنين برنامه هاى منحرف کننده از سوى برخى رسانه ها، اين وزارت را درجريان بگذارند تا با آنها برخورد قانونى صورت گيرد.
از طرف ديگر پوهندوی محمد وحید غروال رئیس پوهنځی ژورنالیزم وعضوکمیسیون تخطی ازرسانه ها، وجود چنین تخطی ها ازسوی برخی رسانه های صوتی را تايید کرده، گفت که امروز بسیاری از رسانه های صوتی برنامه های شان را درمعرض تجارت قرارمیدهند.
به گفتۀ وى اين نوع راديوها کمتربه اصل محتواى صحبت ها و دیالوگ های ردوبدل شده بین جوانان توجه میکنند و مجریان، به شیوه اى حرف میزنند که با معذرت؛ حتی تحریک کننده مى باشد.
رئیس پوهنځی ژورنالیزم افزود که با تاسف بعضاً تک بیت های خیلی بى قافيه و گاهی هم فکاهی هايی نشرمیشود که از دایرۀ اخلاق بیرون و حتی صداهای شان را از حالت طبیعی تغییرمیدهند.
اين عضوکمیسیون تخطی ازرسانه ها گفت که تا هنوز شکایت مستقیم دراین زمینه، به کمیسیون تخطی از رسانه
ها مواصلت نکرده؛ اما دربسیاری از محافل ادبی شکایت های دراین رابطه شنیده است.
اما وى تصريح کرد: وقتى که یک رسانه درصورت تخطی از سوی وزارت اطلاعات و فرهنگ تحت فشار قرارمیگیرد، فوراً سروصداها بلند میشود که گویا فعالیت هايى برای سلب آزادی بیان و تفکرطالبانی وجود دارد.
پوهندوى غروال، از اصحاب رسانه ها خواست تا با درک مسوولیت، زمینۀ سرگرمی های سالم را برای مردم ایجاد نمایند.
گفتنى است که وحيد قاسمى هنرمند مشهور کشور، چندى قبل در گفتگوى اختصاصى با پژواک، وضعيت موسيقى محلى را نگران کننده خوانده، گفت که جاى موسيقى اصيل را موسيقى بازارى گرفته است.
وى که در سال ١٣٥٧ در راديو افغانستان پا بر عرصۀ آوازخوانى گذاشته؛ گفت که بيشتر هنرمندان در خارج از کشور، آهنگ هاى شان را ثبت ميکنند که هيچگونه ذوق افغانى در آن ديده نميشود و لذت هم ندارد.
وى علاوه کرد که اکنون در آهنگ ها؛ از موسيقى چيزى نمى بيند و اين نوع موسيقى، بيشتر به چهره هاى دختر ها، رقص و پايکوبى، لباس، نورپردازى، موترهاى مدرن، دريا و چيزهاى زينتى و تزئينى استوار است که اگر بيننده تصوير را نبيند؛ دلش نميشود که موسيقى را گوش کند.
از سوى ديگر، مردم از سريال هاى مبتذل خارجى بخصوص هندى، تُرکى و امريکايى انتقاد نموده و خواهان منع همچو سريال ها هستند.
اما وزارت اطلاعات و فرهنگ ميگويد که هرگونه شکايت مردم در مورد اصلاح سريال ها را جدى ميگيرند، ولى بسته کردن سريال ها را منطقى نمى داند.
